نیشِ زبان، زخمِ جان؛ چرا بعضی‌ها با «طعنه» دیگران را له می‌کنند؟

عبدالحمید گل‌افشان

تابه حال برایتان پیش آمده دریک دورهمی گرم و صمیمی، ناگهان کلامی تلخ مثل یک تیر زهرآلود جوِ مجلس را مسموم کند؟ همه می‌خندند وگفتگو می‌کنند اما یک نفر با زیرکی خاصی، با یک جمله دوپهلو و کنایه‌آمیز، اعتماد به‌ نفسِ کسی را نشانه می‌رود و لبخند را روی لب‌هایش می‌خشکاند.

این‌گونه طعنه‌ها شاید در ظاهر فقط یک «شوخی» به نظر برسند، اما در باطن، خنجرهایی هستند که قلب و روح آدم‌ها را نشانه می‌روند. چرا برخی افراد عادت دارند لذتِ خود را در رنجاندنِ دیگران جستجو کنند؟ چرا برای اثبات خود، باید دیگری را با نیش زبان خُرد کنند؟ ازدیدگاه روانشناسی، فردی که مدام به دیگران طعنه می‌زند نه یک فرد برتر، بلکه انسانی است که در درون با حفره‌های عمیقی از ناامنی دست‌ و پنج نرم می‌کند. بسیاری ازاین افراد دچار کمبود اعتماد به نفس شدید هستند. آن‌ها فکر می‌کنند اگر دیگران را کوچک کنند، خودشان بزرگ‌تر به نظر می‌رسند. درواقع این سبک رفتاری یک «مکانیسم دفاعی» است تا ضعف‌ها و حقارت‌های درونی‌ اشان پشتِ نقابِ زبانِ تند و تیزشان پنهان بماند. گاهی نیز این رفتار ریشه در حسادت دارد؛ فرد نمی‌تواند موفقیت یا آرامش دیگری را ببیند و با نیش و کنایه، سعی می‌کند آن حسِ ناخوشایندِ درونی‌اش را تخلیه کند. علاوه براین بسیاری از این افراد در جمع‌ها دچار توهمِ «خودبزرگ‌بینی» هستند و با ژستِ عقلِ کُل می‌خواهند بردیگران حکم رانی کنند. آن‌ها با طعنه زدن، عملاً سعی دارند جایگاه خود را به عنوان مرجعِ دانای کل تثبیت کنند و دیگران را در موضعِ ضعف یا نادانی قرار دهند تا بدین طریق، عطشِ سیری‌ناپذیرِ خود برای دیده شدن و قدرت‌نمایی را ارضا کنند. در یک کلام، کسی که طعنه می‌زند، بیش از آنکه به طرف مقابل آسیب بزند، زشتیِ باطنِ خود را به نمایش می‌گذارد. به باور من، نیش‌زبان آینه‌ی تمام‌نمایِ فقرِ اخلاقی و بیماریِ روحی است. کسی که کلامش بوی محبت و همدلی نمی‌دهد، در حقیقت از درون دچار قحطیِ انسانیت است. ما باید یاد بگیریم که اگر در جمعی موردِ طعنه قرار گرفتیم، بدانیم که آن کلام، گزارشِ وضعیتِ روانیِ طرف مقابل است،نه بیانِ حقیقتِ ما. نباید اجازه دهیم بازیِ روانیِ این افراد، آرامش‌مان را به یغما ببرد. طعنه زدن، نشانه‌ی قدرت نیست، نشانه‌ی حقارت است؛ و انسانی که به بلوغ فکری رسیده باشد، به جایِ شکستنِ دل‌ها، به دنبال ترمیمِ پیوندهاست.

کلمات ما اثر انگشتِ شخصیت ما هستند؛ پس بیایید مراقب باشیم با هر حرفی که از دهانمان خارج می‌شود، چه نقشی از خود در قلب دیگران به یادگار می‌گذاریم.