کوله‌پشتی سنگین؛ زخم خاموشی که قامت کودکان را خم می‌کند.
عبدالحمید گل افشان
هر سال با شروع مهر، بازار خرید کیف و کوله‌پشتی داغ می‌شود. پدر و مادرها با ذوق و سلیقه، برای فرزندشان کیف می‌خرند. اما کمتر کسی به این فکر می‌کند که همین کوله‌پشتی ساده، اگر درست انتخاب نشود، می‌تواند سلامت کودک را برای همیشه به خطر بیندازد. این روزها در حیاط مدرسه‌ها، صحنه‌ای تکراری می‌بینیم. بچه‌های کوچک با کوله‌هایی که تقریباً هم‌اندازه خودشان است، خم شده راه می‌روند. کیفشان را روی یک شانه می‌اندازند و گردنشان را کج می‌کنند تا تعادلشان حفظ شود. این تصویر ساده، زنگ خطری است که باید جدی گرفته شود.
متأسفانه بسیاری از دانش‌آموزان ما در مدارس دچار ناهنجاری‌های قامتی شده‌اند. کج شدن شانه‌ها، تمایل گردن به یک سمت و دردهای ستون فقرات، بخشی از این مشکلات است. دلیل اصلی هم چیزی نیست جز کیف‌های سنگین و نامناسب. یک کودک ابتدایی با وزن هجده کیلوگرم، هر روز کیفی شش یا هفت کیلویی را با خود حمل می‌کند. یعنی بیش از یک‌سوم وزن بدنش! کارشناسان می‌گویند وزن کوله‌پشتی نباید بیشتر از ده تا پانزده درصد وزن بدن باشد. اما واقعیت این است که بسیاری از بچه‌ها کوله‌هایی به مراتب سنگین‌تر حمل می‌کنند.
پر شدن کیف از کتاب‌های متعدد، دفترهای زیاد و وسایل غیرضروری، این وزن را سنگین‌تر هم می‌کند. جالب اینکه برخی معلمان ابتدایی علاوه بر کتاب‌های درسی، از دانش‌آموزان می‌خواهند کتاب‌های کمک‌درسی را هم روزانه همراه بیاورند. این تذکر به‌ظاهر کوچک فشار زیادی به بچه‌ها وارد می‌کند. نحوه حمل کوله هم مهم است. بسیاری از کودکان عادت دارند کیف را فقط روی یک شانه بیندازند. این کار شاید راحت‌تر به نظر برسد، اما فشار نامتقارنی به بدن وارد می‌کند که به مرور باعث خمیدگی ستون فقرات می‌شود. گروهی دیگر بندها را شل می‌گذارند تا کیف پایین‌تر بیفتد. این حالت هم وزن را روی کمر و لگن می‌اندازد و کودک برای جبران، بدنش را جلو خم می‌کند.
درد در ناحیه شانه و گردن، احساس گزگز و خواب‌رفتگی دست، نشانه‌های هشداردهنده‌ای هستند که می‌گویند کوله‌پشتی سنگین است. اگر این نشانه‌ها نادیده گرفته شوند، در بزرگسالی به بیماری‌های مزمن تبدیل می‌شوند. درمان چنین مشکلاتی هم پرهزینه است و هم زمان‌بر.
نقش مدارس و معلمان در این میان بسیار مهم است. آموزش شیوه صحیح استفاده از کوله‌پشتی، نصب پوسترهای آموزشی و یادآوری مداوم به دانش‌آموزان می‌تواند اثرگذار باشد. مدارس همچنین می‌توانند با تقسیم‌بندی درست تکالیف و کاهش حجم کتاب‌ها، این فشار را سبک‌تر کنند. تجربه کشورهایی مثل ژاپن و فنلاند نشان می‌دهد که می‌توان این مشکل رابرطرف کرد. در این کشورها استفاده از قفسه‌های شخصی در مدرسه یا نسخه‌های دیجیتال کتاب‌ها، وزن کوله‌ها را به حداقل رسانده است. الگوبرداری از این تجربه‌ها می‌تواند راهکار مناسبی برای نظام آموزشی ما باشد.
به باور نگارنده، راهکار این مشکل چندان پیچیده نیست. کافی است معلمان ابتدایی از تذکر دادن برای آوردن کتاب‌های اضافی و کمک‌درسی خودداری کنند. مدارس می‌توانند قفسه‌های کوچکی برای هر دانش‌آموز در نظر بگیرند تا کتاب‌ها در مدرسه بمانند. والدین هم باید در انتخاب کوله‌پشتی دقت کنند؛ کوله‌ای سبک، با بندهای پهن و قابل تنظیم که وزنش با محتویات از پانزده درصد وزن بدن کودک بیشتر نشود. آموزش صحیح حمل کوله به بچه‌ها و نظارت بر محتوای کیفشان، کار ساده‌ای است که می‌تواند آینده‌ای سالم‌تر برای فرزندانمان رقم بزند. امروز شاید بی‌اهمیت به نظر برسد که کودکمان کیفش را روی یک شانه می‌اندازد، اما همین عادت کوچک می‌تواند فردای او را با دردهای بزرگ همراه کند. پیشگیری همیشه بهتر از درمان است.
