بازارچه‌های سنتی خوزستان؛ گنجینه‌های فراموش‌شده در انتظار یک نگاه
عبدالحمید گل‌افشان
خوزستان، سرزمین رودهای خروشان و تاریخ چندین‌هزارساله، تنها به نفت و کشاورزی شهره نیست. دل این دیار، با کوچه‌بازارهای قدیمی و صنایع دستی نابی که هرکدام روایتگر تمدنی کهن هستند، می‌تپد. بازارچه‌هایی که در بطن شهرهایی مانند شوشتر، دزفول، آبادان و خرمشهر و… جا خوش کرده‌اند، موزه‌های زنده‌ای از ذوق و هنر مردمان این خطه‌اند. اما این سرمایه‌های عظیم فرهنگی، امروز به یک برنامه‌ریزی اصولی برای احیاو پیوند با گردشگری نیاز دارند.
مردم دزفول و شوشتر با بازارهای کهن خود عجین بوده‌اند. بازار کهنه دزفول با ساباط‌های آجری، صدای چکش آهنگران و صنایع دستی چون عبابافی و گلیم‌بافی را حفظ کرده است.در شوشتر، بازار سنتی در کنار سازه‌های آبی ثبت‌شده در یونسکو، جلوگاهی از شکوه معماری است. این ظرفیت‌ها سرمایه‌ای بی‌نظیر برای جذب گردشگر از سراسر کشور است.
بازارچه‌های سنتی آبادان، جلوگاهی زنده از فرهنگ و زیست بوم جنوب ایران هستند. در این بازارها، تنوع کالاها چشمان هر بیننده‌ای را خیره می‌کند؛ از غرفه‌های پررونق ماهی‌فروشان که بوی دریا و خلیج‌فارس را با خود دارند تا دکه‌هایی که خرماهای مرغوبی چون برحی، سمعران و زاهدی را به همراه شیره و چیپس خرما عرضه می‌کنند. همچنین صنایع‌دستی نابی چون جاروها و بادبزن های ساخته‌شده از برگ نخل خرما، سوغاتی‌هایی منحصربه‌فرد وکاربردی هستند که در بازارهای ته‌لنجی‌ها و کنزالمال به وفور یافت می‌شوند. درخرمشهر نیز، بافت بازارهای قدیمی در کنار اروندرود، همواره پذیرای گردشگرانی بوده که به دنبال طعم اصیل جنوب هستند. صنایع‌دستی شاخصی چون حصیربافی، قلم زنی و چرم‌دوزی در این بازارها، ظرفیت بالایی برای ایجاد اشتغال پایدار دارند. این بازارها، علاوه بررونق اقتصادی، می‌توانند به قطب جذابی برای گردشگران تبدیل شوند به شرط آنکه زیرساخت‌های حمل‌ونقل و اقامتی نیز در کنار آنها مهیا شود.
آنچه این با زارچه هارا از رونق انداخته، نبود زیرساخت های مکفی است. کمبود هتل ها و مسافر خانه‌های استاندارد، نبود مبلمان شهری مناسب و سامانه حمل‌ونقل عمومی کارآمد مسیربازدیدرابرای گردشگران دشوار می‌سازد. اگرمی‌خواهیم ازاین میراث در جهت توسعه اقتصادی بهره ببریم، باید زیرساخت‌های پذیرایی از مسافر را مهیا کنیم.
تردیدی نیست که گردشگری در خوزستان، بدون حضور فعال سرمایه‌گذاران داخلی به سر منزل مقصود نخواهد رسید. مدیران استانی و شهرستانی و میراث فرهنگی باید بستر را برای ورود بخش خصوصی فراهم کنند.
سرمایه‌گذاری دراحداث واحدهای اقامتی سنتی، مرمت کاروانسراها و ایجاد بازارچه‌های دائمی، چرخ‌های اقتصاد را به حرکت درآورده و برای جوانان شغل ایجاد می‌کند. ارائه تسهیلات و مشوق‌های سرمایه‌گذاری، دست سرمایه گذاران را برای احیای این بافت‌ها باز می‌گذارد.
به باور نویسنده اگر مدیران نگاه خود را از رویکرد صرفاً مرمتی به رویکرد توسعه‌محور تغییرندهندهمچنان شاهدمهاجرت جوانان و افول این گنجینه‌ها خواهیم بود. خوزستان پتانسیل قطب گردشگری کشور را دارد؛ به شرطی که از ظرفیت بازارچه‌های سنتی به‌درستی استفاده کنیم واین میراث را به موتور محرکه اشتغال و توسعه استان تبدیل سازیم.زمان،دیگر به سود ما نیست؛ باید امروز برای این میراث گرانبها چاره‌ای اساسی اندیشید.
